İdrar Kaçırma ( inkontinans )

0
1
idrar Kaçırması

Normal hayatta her insan idrara çıkma ihtiyacı olduğunda bunu bir süre tutabilmektedir. Bu süre herkesin mesane kapasitesine ve mesane boynu kuvvetine göre değişiklik gösterir. Ancak bazı kişiler kolaylıkla idrarını tutamayabilir ve idrar, idrar yolundan dışarı istemsizce çıkabilir. Bu duruma idrar kaçırma (inkontinans) denir. İdrar kaçırmanın birçok nedeni vardır. Gülerken, öksürürken, hapşırınca, yürüyünce, egzersiz yapınca ve ya hiçbir neden yokken aniden idrar kaçırma olabilir. Bu durumlarda mutlaka uzman bir doktora başvurmalısınız.

İDRAR KAÇIRMA TİPLERİ

Stres inkontinans: öksürme, hapşırma, gülme, uzun yol yürüme gibi karın kaslarının kasıldığı durumlarda, istemsiz olarak idrar kaçırılmasıdır. Bu tür inkontinansın (idrar kaçırmanın) en önemli nedeni, zor vajinal doğumlar, birden fazla doğum yapmak, aşırı kilo alımı ve menopoza bağlı gerçekleşen genital atrofi gibi durumlardır. Vajinal doğu sonrasında pelvis kaslarının gevşemesi ve mesane boynu açısının değişmesiyle beraber, zorlayıcı aktivitelerde idrar kaçırma meydana gelir. En sık görülen tip bu olmakla birlikte idrar kaçırma sadece buna bağlı ise tedavisi cerrahidir.

Urge inkontinans (sıkışma tipi idrar kaçırma): bu tip idrar kaçırmada aniden gelen idrar yapma isteği ve sonrasında istemsiz olarak idrarın kaçırılması söz konusudur. İdrarın gelmesi ile kaçırılması arasında çok kısa bir süre vardır. Hastalar tarafından genelde ‘tuvalete yetişememe’ şeklinde tanımlanır. Altmışbeş yaş üzerinde kadınların neredeyse %38’inde görülen bir durumdur. Bu sıkıntı hayat kalitesini olumsuz yönde etkiler. Bu kaçırma tipinde gece ve gündüz sık tuvalete gitme de söz konusudur. Sıkışma tipi idrar kaçırmanın bir diğer formu da aşırı aktif mesane dir.

Mix inkontinans (karışık tipli idrar kaçırma): hem stres hem de sıkışma tipi idrar kaçırmanın birlikte görüldüğü idrar kaçırma tipidir. Hastalar her iki tipin de semptomlarını gösterebilirler. Hastanın hangi tipe ait semptomları daha ağırsa ona göre tedavi uygulanır.

Overflow inkontinas (taşma tipi idrar kaçırma): genellikle mesanenin duvarını kaplayan detrusor kasının dolup aşırı gerilmesine bağlı olarak ortaya çıkan idrar kaçırma tipidir. Sıklıkla veya devamlı damla damla idrar kaçırıyorsanız, büyük olasılıkla mesanenizi tam olarak boşaltamıyorsunuzdur. Bu durumda fazla olan idrar damla damla dışarı taşar. İdrarınızı tam olarak boşaltamadığınızı hissedip idrarınızı yapmak istediğinizde zorla ve az miktarda idrar geldiğini görebilirsiniz. Özellikle şeker hastalığı olmak üzere multiple skleroz veya omurilik zedelenmesine bağlı sinir harabiyeti sonunda (diabedik nöropati) ortaya çıkar ve buna nörolojik mesane denir. Mesane tam olarak dolmasına rağmen idrar gelme hissi oluşmaz ve geldiği hissi oluştuğunda da idrar tutulamayabilir.

Fonksiyonel ve bilişsel inkontinans: fonksiyonel inkontinans, hastanın hareket kısıtlılıklarına neden olan durumlarda tuvalete ulaşamayıp mesane boşaltılamadığı için oluşan idrar kaçırma tipidir. Bakım evinde olan yaşlı kadınlarda, özellikle romatizmal problemlerinden kaynaklanan hareket zorluğu nedeniyle kişi tuvalete yetişemeyip mesanesini uygun şekilde boşaltamaz. Buna fonksiyonel inkontinans denir.

Bilişsel inkontinans: yine yaşlı olan hastalarda zihinsel problemler olduğunda tuvalete gitmeyi unuturlar veya mesanelerinin dolduğunu fark etmezler. Buna bilişsel inkontinans denir.

Ekstraüretral inkontinas : üretral çıkış dışındaki yerlerden idrar kaçağı olduğu durumlardır. Vezikovajinal, üreterovajinal ve üretrovajinal fistüller ve ektopik üreter durumlarında ekstraüretral inkontinas durumu oluşur.

İDRAR KAÇIRMA NEDENLERİ NELERDİR?

  • Alkol mesaneyi uyarıcı etkiye sahiptir. İdrar yapımını arttırdığı gibi, idrar kaçırmaya da neden olabilir.
  • Gün içerisinde aşırı sıvı, tüketmek idrar üretimini artırmaktadır. Bu da idrar kaçırmaya neden olmaktadır.
  • Karbonatlı yada gazlı içecekler, çay ve kahve gibi kafeinli içecekler, tatlandırıcılar, mısır şurubu, şekerli ve asitli besinler, baharatlı yiyecek ve içecekler, domates ve limon gibi besinler mesaneyi uyarmaktadır. Bu sebeple de geçici olarak idrar kaçırmaya neden olabilirler.
  • Multiple skleroz, Parkinson hastalığı, inme, beyin tümörleri ve omurilik zedelenmeleri de mesanede hasarlara yol açmaktadır. Sonrasında da idrar kaçırma görülebilmektedir.
  • Rektum ve mesane birbirine yakın olan organlardır. Bu organların kontrolleri da benzer sinirler tarafından yapıldığından, dışkılamanın zor olması, gecikmesi, dışkının sert ve kuru olması gibi durumlarda idrara çıkma ihtiyacı da artabilir. Ayrıca bu durumlarda hiperaktif mesane de gelişebilir.
  • İdrar yollarında enfeksiyon olduğunda da mesane uyarılır. Özellikle idrarın aniden geldiğini hissetmek ve sonrasında da idrar kaçırmak mümkündür.
  • Kullanılan bazı ilaçlar idrar kaçırmaya nede olabilir. Kalp ilaçları, hipertansiyon ilaçları, idrar söktürücü ilaçlar, alerji ilaçları, kas gevşetici ilaçlar idrar kaçırmaya neden olabilen ilaçlardır.
  • Aşırı sıvı tüketimi de idrar kaçırmaya neden olabilmektedir. Özellikle kısa sürede fazla sıvı tüketmekte buna neden olabilmektedir.
  • Aşırı kilo, karın içi basıncını arttırır. Bunun sonucunda da idrar kaçırma riski artar. Kilo verildiğinde şikayetlerin çoğu azalacaktır.
  • Kadınlar menopoza girdiğinde vücutlarındaki hormonun azalmasından dolayı idrar kaçırma şikayetleri artar. Özellikle östrojen hormonunun yokluğu buna neden olmaktadır. Hastaya östrojen hormonu verilmesiyle bu şikayetler son bulur.
  • Gebelikte bir çok kadında idrar kaçırma şikayeti olabilmektedir. Gebeliğin ilk aylarında henüz leğen kemiğinin içinde olan rahmin idrar kesesine baskı yapması neden olabilirken, son aylarda gevşeyen pelvik taban kasları ve mesane boynu sifinkteri idrar kaçırma sebebi olarak düşünülmektedir. Nedeni kesin bilinmemekle birlikte bazı hastalarda doğumdan sonra şikayetler geçmeyebilir.
  • Zor ve çok sancılı doğum yapan kadınlarda stres inkontinans görülmektedir. Bu şikayetler daha çok normal doğum sonrası olsa da sezaryen doğum sonrası da, az da olsa görülebilmektedir.
  • Rahim ve mesane birbirine yakındır. Rahmi destekleyen lifler ve kaslar mesaneyi de desteklemektedir. Cerrahi müdahale ile rahim çıkarıldığında mesanenin destek dokuları zayıflar. Pelvik kaslarda da zayıflama olacağından idrar kaçırma sorunu görülür.
  • Sigara tiryakisi olan kişilerde kronik öksürük artmaktadır. Kronik öksürüğe bağlı olarak artan karın içi basıncı nedeniyle de idrar kaçırma sorunu görülebilir.

İDRAR KAÇIRMA TANISI NASIL KONULUR?

  • Hastadan mutlaka öncelikle hikaye alınmalıdır.
  • Karın ve genital organlara yönelik fiziksel muayene yapılmalıdır.
  • Enfeksiyon tanısı için mutlaka tam idrar tahlili ve idrar kültürü alınmalıdır. Ayrıca enfeksiyona yönelik kan testleri alınmalıdır. Ayrıca postvoid rezidüel ölçüm (PVR) testi ile işeme ardından mesanede kalan idrar miktarına, idrar yollarındaki tıkanıklığa ve idrar yollarında sorun ya da mesanenin sinir-kas tabakasında problem olup olmadığına bakılır. Ayrıca sistogram ve sistoskopi de yapılabilir.
  • Pelvik sinir uçları için kısa nörolojik muayene yapılmalıdır.
  • Hastanın öksürük ya da eforla idrar kaçırdığını izleyebilmek için Üriner Stress Test yapılır. Ayrıca idrar akım hızının ölçülmesi sayesinde idrar kaçırma tipi ile ilgili detaylı bilgi veren Üroflovmetri testi de yapılmalıdır.

İDRAR KAÇIRMA DURUMLARINDA NE ZAMAN DOKTORA BAŞVURULMALIDIR?

  • Güldüğünüzde, öksürdüğünüzde veya hapşırdığınızda,
  • Yürüdüğünüzde veya egzersiz yaptığınızda,
  • Ağır bir eşya kaldırdığınızda,
  • Otururken ya da yatarken aniden ayağa kalktığınızda idrar kaçırıyorsanız ve bu durumdan dolayı gün içerisinde sık sık tuvalete gidiyorsanız,
  • İdrar yapma hissiniz geldiğinde tuvalete yetişemiyorsanız ve bu nedenle ped kullanmak zorunda kalıyorsanız,
  • Tuvalete gittiğinizde idrarınızı tamamen boşaltamadığınız hissine kapıldığınızda, idrar yollarınızla ilgili problem yaşıyorsunuz demektir. Yukarı sayılan şikayetler birini dahi yaşıyorsanız mutlaka doktora başvurmalısınız.

İDRAR KAÇIRMA TEDAVİSİ NASIL OLMAKTADIR?

İdrar kaçırma tedavisi, şikayetlerin fazlalığına ve idrar kaçırmanın tipine göre değişkenlik göstermektedir.

  • Mesane egzersizleri: mesane egzersizleri, idrar yapmanın ertelenmesi ve idrar ihtiyacı duyulduğunda belirli bir süre tutulması ve bu şekilde mesaneyi eğitme esasına dayanır. Mesane egzersizlerinin en önemlisi kegel egzersizleridir. Bu egzersizde amaç pelvik taban kaslarını güçlendirmek ve üretral sfinkter fonksiyonunu iyileştirmektir. İdrar torbası çıkışında yer alan, işeme ile ilgili kaslar düzenli egzersiz ile güçlendirilerek idrar kaçırma önlemiş olur. Kegel egzersizi yapılırken idrar çıkışı sırasında çalışan kasların gün içinde ortalama 200 kez kasılması ve gevşemesi gerekmektedir. 5 yavaş, 5 hızlı hareket ile günde minimum 5 kez yapılmalıdır.
  • Biofeedback (biyogeribildirim): kişinin farkında olmadığı fizyolojik olayların monitörize edilip, hasta tarafından denetlenebildiği aletlerin kullanımı ile olan tedavi yöntemidir. Hastaya yerleştirilen elektrotlarla, hastaya ilgili vücut bölgesini kontrol ederek elektronik sinyallerin nasıl değiştirilip, moniterize edileceği öğretir. Bu şekilde motor kontrolün takibi, bir ekran ve ses düzeni ile görsel işitsel sinyaller şeklinde hastaya yansıtılır.
  • Fonksiyonel elektriksel stimülasyon: bu sistem anal ya da vajinal proplar yardımıyla, 50-100 Hz. Frekansında akımlarla pelvik sinirlere uyarı vermektedir. Bu sayede üretranın çevresindeki kaslarda refleks kasılma yaparak üretral kapanma basıncının artırılması sağlanmış olur.
  • Cerrahi yöntemler

 

Transobturator Tape (TOT) yöntemi

Genellikle stres tipi idrar kaçırma şikayetlerinde bu yöntem uygulanır. Her hastanın opere edilmesi gerekmez. Tüm yöntemler uygulandığı halde tedavi edilemeyen hastalarda ve bu şikayet hayat kalitesini etkilemeye başladığı anda cerrahi yöntem düşünülür. 2001 yılından itibaren TOT ve TVT olarak da bilinen askı yöntemi kullanılmaktadır.

TOT ameliyatı nasıl yapılır?

Özellikle öksürmek ve hapşırmak ile mesanenin basıncı artar ve mesaneden idrar çıkışını sağlayan üretraya doğru idrar akımı oluşur. Mesane kaslarının gevşemesiyle de idrar kaçağı gerçekleşir. TOT yönteminde mesane boynunun yukarı asılmasıyla, üretranın altında güçlü bir hamak benzeri doku oluşturulur. Bunun için de vajinal yolla yapılan ince bir kesi ile polipropilen mesh adı adı verilen sentetik yapıdaki bant, özel bir iğne ile mesanenin çevresine yerleştirerek üretral kanal yükseltilir. Bu yöntem genel anestezi ile ya da epidural anestezi ile yapılabilir. İşlem sonrası hasta 24 saat gözetim altında tutulur. Daha sonra sondası çıkarılır ve işemede sorun olmadığı gözlemlendikten sonra hasta evine yollanabilir.

TOT ameliyatından sonra, hastaların %98’inin idrar kaçırma şikayeti kalmaz. Bu nedenle günümüzde idrar kaçırma tedavisinde ilk seçenek olarak düşünülen operasyondur.

Karından yapılan kesi ile mesane boynunun asılması ameliyatları

Marshall-Marchetti-Krantz (MMK) operasyonu

Mesanenin boynu ve üretranın boynundan geçen dikişler pubis kemiğine bağlanır. Bu şekilde mesane boynu ve üretra yüksek pozisyona alınmış olur. Bu operasyon hastaya göre laparoskopik ya da laparatomik olarak gerçekleştirilebilir.

Burch oprasyonu

Mesanenin boyundan ve üretranın boynundan geçen dikişler iliopektinal ligamente fikse edilerek bağlanır.

Laparoskopik kolposüspansiyon

MMK ve ya Burch operasyonlarının laparoskopik olarak yani kapalı teknikle yapılmasıdır.