Adet Ağrısı (Dismenore)

DİSMENORE NEDEN OLUŞUR?

Endometrium her ay adetin birinci gününde itibaren devam eden 15 gün boyunca yeni bir yumurtanın döllenip olgunlaşması için damar ve doku yönünden zenginleşerek kalınlaşır. Döllenmenin gerçekleşmediği sikluslarda endometrium (rahim iç zarı) kanayarak dökülmeye başlar ki bu döneme ‘’adet dönemi’’ (menstruasyon dönemi) denir.

Adet döneminde rahim kasılarak damar yönünden zengin bu dokuları vücut dışına atmaya başlar. Uterusu çevreleyen dokulardan salgılanan prostaglandinler sayesinde de uterus çevresindeki damarlar kasılır, rahim dokusunda meydana gelen oksijen eksikliği nedeniyle hem iskemik ağrı ortaya çıkar hem de kasılmaların şiddeti artar. Prostaglandin ne kadar fazla salgılanırsa rahim kasılması da o kadar çok olur. Kasılmaya bağlı ağrı da artmaktadır.

Dismeronenin tek nedeni hormonal değişiklikler değildir. Rahimde ya da yumurtalıklarda bulunan patolojik durumlarda dismenoreye neden olmaktadır.

Dismenore ikiye ayrılmaktadır. Bunlar primer (birincil) dismenore ve sekonder (ikincil) dismenoredir.

PRİMER DİSMENORE NEDİR?

Rahimden salgılanan prostaglandin seviyesinin artışına bağlı olarak gelişen, altında herhangi patolojik bir durumun olmadığı adet ağrılarıdır.

SEKONDER DİSMENORE NEDİR?

Sekonder dismenore durumunda rahim içerisinde ağrıya neden olan patolojik bir durum söz konusu olmaktadır. Primer dismenoreden farklı olarak ağrı gittikçe azalmak yerine artar. Genellikle ilerleyen yaşlarda görülen bir durumdur. Adetten birkaç gün önce başlayıp, adet döneminde devam eden ve adet bitimi birkaç gün daha kendisini gösteren ağrılardır. Bu ağrılar primer dismenore tedavisinde etkili olan ilaçlara tam olarak yanıt vermezler. Adet düzensizlikleri, ara kanamalar veya yoğun kanamalar ile beraber görülebilir.

SEKONDER DİSMENORE NEDENLERİ NELERDİR?

Endometriyosis; endometrial dokuların endometrium dışı alanlarda, örneğin tüplerde veya yumurtalıkta bulunması durumudur. Endometrial dokular menstrüal dönemde hormonların etkisiyle kanamaya neden olmaktadır. Endometrium dışında çevre organlara yerleşen bu dokularda kanamalara neden olmaktadır. Kanama nedeniyle o organların etraf dokular ile aralarında yapışıklıklar oluşabilmektedir. Bu yapışıklıklar da menstrüasyon döneminde hissedilen ağrının normalden daha da fazla olmasına neden olmaktadır.

Adenomiyosis; endometrial dokuların rahim kas tabakasına yerleşmesi durumudur. Menstrüasyon döneminde bu dokulardan oluşan kanama kas dokusunu etkileyeceğinden mens döneminde hissedilen ağrı seviyesi artmaktadır.

Rahim içerisinde bulunan miyomlar da dismenore nedenlerindendir. Miyomlar rahim içerisinde büyüyen iyi huylu oluşumlardır. Hızlı büyüyebilen bu oluşumlar, rahim içerisinde kapladıkları alana göre adet dönemlerinde ağrılara neden olabilmektedirler.

Yumurtalıklarda bulunan kistler de boyutlarına ve türlerine göre adet esnasında bazen de adet dönemi dışında kasık ve bel ağrılarına yol açabilirler.

Rahim içerisine gebelikten korunma amaçlı uygulanan spiraller bazı hastalarda adet dönemi ağrılarının fazla olmasına neden olabilmektedirler.

Ayrıca fallop tüplerinin enfeksiyonu, endometrial polipler, pelvik inflamatuar hastalık veya intrauterin adezyonlar da sekonder dismenore nedenlerindendir.

DİSMENORE BELİRTİLERİ NELERDİR?

Özellikle adet döneminde ilk birkaç gün belirgin olmak üzere görülen kasık ve karın alt bölgede lokalize yoğun ağrı en sık görülen belirtidir. Bu ağrıya dismenore denir. Bunun yanı sıra dismenore ile birlikte;

• Bel ağrısı,
• Bacak ağrısı,
• Bulantı,
• Kusma,
• Baş dönmesi,
• Halsizlik de görülebilen belirtilerdendir.

DİSMENORE TANISI NASIL KONULMAKTADIR?

Dismenorenin 2 çeşidi olduğunun bilgisini vermiştir. Primer dismenore de hastanın şikayeti öyküsü ve jinekolojik muayenesi sonrası tanı konulabilmektedir. Sekonder dismenore de ise hasta şikayeti, öyküsü ve jinekolojik muayenenin yanı sıra kan tetkikleri, idrar tahlilleri, ultrason ve pelvik MRI gibi bazı testlerin de yapılması gerekebilmektedir. Bunların yanı sıra özellikle sekonder dismenorede ağrının nedenini anlamak için laparaskopi veya histeroskopi gibi daha girişimsel işlemler de yapılması gerekebilir.

PRİMER DİSMENORE İÇİN EVDE UYGULANABİLECEK KOLAY TEDAVİ YÖNTEMLERİ NELERDİR?

• Ağrının şiddetli hissedildiği pelvis bölgesi ve sırt bölgesine sıcak su torbası konulması ağrının hafiflemesine yardımcı olabilmektedir.
• Karın bölgesinde kramp tarzında ağrılar olduğunda bu bölgeye hafif ve yavaş hareketleri masaj yapılması ağrıyı hafifletebilmektedir.
• Birçok rahatsızlıkta olduğu gibi dismenorede de duş alınması kişiyi rahatlatabilmektedir.
• Düzenli fiziksel egzersizler bazı hastalarda ağrının şiddetinin azalmasına yardımcı olabilmektedir.
• Gevşeme hareketleri ve yoga psikolojik olarak iyi hissetmeyi sağlarken aynı zamanda ağrıların hissedilme şiddetini de azaltabilmektedir.
• Doktorunuzun önereceği bazı aromaterapi yağları primer dismenoreyi hafifletmek için kullanılabilir.

DİSMENORE TEDAVİ NASIL OLMAKTADIR?

Dismenore de tedavi Dismenorenin türüne göre değişiklik gösterebilmektedir.

• Medikal tedavi (İlaçla tedavi); primer dismenore de ağrı nedeni prostaglandin seviyesinin artışı olduğu için tedavi de bu hormonun baskılanması amacı ile nonsteroid anti inflamatuar ağrı kesiciler kullanılarak ağrı azaltılabilmektedir. Bu ilaçlar adetin ilk günü alındığında ağrı şiddeti artmadan azalmaya başlar. Bu tür ilaçlar mutlaka doktor bilgisi ile alınmalıdır.
• Hormonal kontrasepsiyon (hormon takviyeleri); doğum kontrol ilaçlar ve diğer hormon takviyesi olan koruyucular, prostaglandin seviyesini düşürerek ağrıları azaltmaktadır. Sekonder dismenorelerde de myom ve endometriozislerin üzerine etki etki gösterebildiklerinden tedavi amaçlı kullanılabilirler. Hormon takviyelerinin kişiye özel kullanımı önemli olduğundan mutlaka doktor kontrolünde alınmalıdır.
• Cerrahi yöntemler; özellikle sekonder dismenorelerde medikal tedaviler ve hormonal tedavilerden sonuç alınmadığında uygulanan yöntemdir. Dismenoreye sebep olan duruma yönelik cerrahi tedavi uygulanır. Özellikle endometriozis, myom, yumurtalık kistleri ve polip durumlarında cerrahi tedavi uygulanabilmektedir.